Ćwiczenia aparatu artykulacyjnego

Ćwiczenia aparatu artykulacyjnego mają na celu:

  • usprawnianie języka, warg, podniebienia miękkiego i żuchwy (dolnej ruchomej szczęki),

  • opanowanie umiejętności świadomego kierowania ruchami narządów artykulacyjnych,

  • wyrobienie wrażliwości miejsc i ruchów w jamie ustnej, istotnych dla prawidłowego wymawiania dźwięków,

  • usprawnienie koordynacji ruchowej w zakresie aparatu artykulacyjnego,

  • wyuczenie prawidłowego połykania.

    Zestaw i proporcje ćwiczeń uzależniamy od realizacji określonego celu.

    Ćwiczenia powinny być prowadzone codziennie (kilka razy w ciągu dnia) przez 5 - 10 minut. Trzeba jednak pamiętać, że czas trwania i liczbę powtórzeń należy dostosować do indywidualnych możliwości dziecka. Ćwiczenia staramy się urozmaicać, prowadzić w formie zabawowej, szczególnie dla dzieci młodszych. Na początku ćwiczymy z dzieckiem przed lustrem, kiedy potrafi już wykonać je bez kontroli, można wykorzystywać każdą nadarzająca się okazję: spacer, jazdę samochodem czy drogę do przedszkola. Ćwiczenia artykulacyjne powinny być wykonane dokładnie, dlatego nie jest wskazany pośpiech, ani zbyt duża liczba ćwiczeń w ciągu jednych zajęć. Korzystniej jest powtarzać je przy różnych okazjach, aż zostanie osiągnięta precyzja i szybkość ruchów narządów artykulacyjnych.

    PAMIĘTAJMY! Efektywność ćwiczeń możliwa jest tylko poprzez wielokrotne powtarzanie.

    Gimnastykę aparatu mowy rozpoczynamy od ćwiczeń najprostszych stopniowo zwiększając ich trudność. Na początku możemy wykorzystać naturalne sytuacje:

  • Po posiłku pozwólmy dziecku wylizać talerz językiem jak kotek. To ćwiczenie mniej eleganckie, za to bardzo skutecznie gimnastykuje środkową część języka.

  • Po śniadaniu posmarujmy dziecku wargi miodem, kremem czekoladowym lub mlekiem w proszku i poprośmy, aby zlizał je dokładnie jak miś czy kotek.

  • Kiedy dziecko ziewa nie gańmy go, lecz poprośmy, aby ziewnęło jeszcze kilka razy, zasłaniając usta.

  • Jeśli dziecko dostało lizaka zaproponujmy mu, aby lizało go unosząc czubek języka ku górze.

  • Przy porannym i wieczornym myciu zębów zaproponujmy dziecku liczenie zębów lub witanie się z nimi w ten sposób, aby czubek języka dotknął każdego zęba osobno.

  • Podczas rysowania poprośmy dziecko, aby narysowało językiem kółko (dookoła warg) lub kreseczki (od jednego do drugiego kącika ust).

  • Dmuchanie na talerz z gorącą zupą, chuchanie na zmarznięte dłonie, cmokanie, żucie pokarmów a nawet wystawianie języka to też ćwiczenia aparatu artykulacyjnego.

    Z małymi dziećmi ćwiczenia prowadzimy w formie zabawowej. Skuteczną i atrakcyjną formą ćwiczeń aparatu mowy są zabawy fabularyzowane w czasie których dzieci naśladują za pomocą warg i języka ruchy zwierząt czy różne czynności.

    Ćwiczenia usprawniające wargi

  • Balonik - nadymanie policzków, usta ściągnięte (dla urozmaicenia bawimy się w baloniki, które pękają przekłute palcami ).

  • Całuski - usta układamy w "ciup" i cmokamy posyłając do siebie buziaki.

  • Niejadek - usta wciągamy w głąb jamy ustnej.

  • Zmęczony konik - parskanie wargami.

  • Podwieczorek pieska - chwytanie ustami drobnych cukierków, chrupek, kawałków skórki chleba, itp.

  • Kto silniejszy? - napinanie warg w pozycji rozciągniętej. Dwie osoby siedzące naprzeciw siebie trzymają ustami kartkę papieru i każdy ciągnie w swoją stronę. Uwaga - dajmy dziecku szansę wygrania zawodów.

  • Rybka - powolne otwieranie i zamykanie warg tworzących kształt koła, zęby "zamknięte"

  • Świnka - wysuwanie obu warg do przodu, udając ryjek świnki.

  • Wąsy - wysuwanie warg jak przy wymawianiu u, położenie na górnej wardze słomki lub ołówka i próby jak najdłuższego utrzymania.

  • Drzwi do domu - buzia to domek krasnoludka, a wargi to drzwi do domku. Pokaż jak wargi ściągnięte do przodu, otwierają się i zamykają.

  • Straż pożarna - wyraźne wymawianie samogłosek w parach: e o, i u, a u

  • Suszarka - utrzymywanie przy pomocy warg słomki, wciąganie powietrza nosem, wydychanie przez słomkę na dłoń (odczuwanie ciepłego powietrza).

  • Pojazdy - naśladowanie poprzez wibrację warg warkotu motoru, helikoptera…itp.

     

    Ćwiczenia usprawniające język (pionizacja)

  • Dotykamy palcem lub zimną łyżeczką podniebienia tuż za górnymi zębami, nazywając je zaczarowanym miejscem, parkingiem itp… w którym język (krasnoludek, samochód) powinien przebywać, gdy mamy zamkniętą buzię.

  • Przytrzymywanie czubkiem języka przy podniebieniu rodzynek, pastylek pudrowych, cukierków halls (z wgłębieniem w środku) itp.

  • Zlizywanie nutelli, mleka w proszku itp. z podniebienia przy szeroko otwartych ustach.

  • Konik jedzie na przejażdżkę - naśladowanie konika stukając czubkiem języka o podniebienie, wydając przy tym charakterystyczny odgłos kląskania.

  • Winda - otwórz szeroko buzię, poruszaj językiem tak, jakby był windą - raz do góry, raz do dołu.

  • Karuzela - dzieci bardzo lubiš kręcić się w koło, twój język także. Włóż język między wargi a dziąsła i zakręć nim raz w prawą, raz w lewą stronę.

  • Chomik - wypycha policzki jedzeniem, a ty pokaż jak można wypchnąć policzki językiem, raz z prawej raz z lewej strony.

  • Malarz - maluje sufit dużym pędzlem. Pomaluj pędzlem (językiem) swoje podniebienie, zaczynając od zębów w stronę gardła.

  • Młotek - wbijamy gwoździe w ścianę. Spróbuj zamienić język w młotek i uderzaj o dziąsła tuż za górnymi zębami, naśladując wbijanie gwoździa.

  • Żyrafa - ma długą szyję, wyciąga mocno szyję do góry. Otwórz szeroko usta i spróbuj wyciągnąć język do góry, najdalej jak potrafisz.

  • Słoń - ma długą trąbę i potrafi nią wszędzie dosięgnąć. Ciekawe czy potrafisz dosięgnąć językiem do ostatniego zęba na górze i na dole, z prawej i lewej strony.

     

    Ćwiczenia żuchwy

  • Zamykanie i otwieranie domku - szerokie otwieranie ust, jak przy wymawianiu głoski a, zęby są widoczne dzięki rozchylonym wargom.

  • Grzebień - wysuwnie żuchwy, zakładanie i poruszanie dolnymi zębami po górnej wardze. Cofanie żuchwy, zakładanie i poruszanie górnymi zębami po dolnej wardze i brodzie.

  • Krowa - naśladowanie przeżuwania.

  • Guma do żucia - żucie gumy lub naśladowanie.

     

    Ćwiczenia podniebienia miękkiego

  • Zmęczony piesek - język wysunięty z szeroko otwartych ust, wdychanie i wydychanie powietrza ustami.

  • Chory krasnoludek - kaszlenie z językiem wysuniętym z ust.

  • Balonik - nabieranie powietrza ustami, zatrzymanie w policzkach, następnie wypuszczanie nosem.

  • Biedronka, parasol, sukienka itp. - przysysanie kolorowych kółeczek poprzez wciąganie powietrza przez rurkę i przenoszenie na obrazek biedronki...

  • Śpioch - chrapanie na wdechu i wydechu.

  • Kukułka i kurka - wymawianie sylab:

    ku - ko, ku -ko,

    uku - oko, uku - oko,

    kuku - koko, kuku - koko.

  • Chory krasnoludek - zabawa fabularyzowana

    Krasnalek był chory i leżał w łóżeczku i przyszedł pan doktor

    • Jak się masz krasnalku?

      Krasnalek kaprysi, ziewa, nie chce jeść, nie chce pić. Chyba się przeziębił:

    • Ziewa szeroko z opuszczoną nisko dolną szczęką: aaaaaaaaaa

    • Nie chce jeść i bardzo chudnie: wciąganie policzków

    • Kaszle: z wysuniętym na zewnątrz językiem

    • Chętnie ssie smoczek: naśladowanie odruchu ssania

    • Bardzo marudzi: mmmm (murmurando)

      Wzywamy pogotowie, pogotowie jedzie: eo, eo, au, au, ay, ay, iu, iu,yu, yu

      Pan doktor zaleca:

    • Płukanie gardełka (gulgotanie)

    • Połykanie pastylek (naśladowanie połykania)

    • Oglądanie gardła w lusterku (podczas wymawiania samogłosek)

      Krasnalek zmęczony zabiegami ziewa (szeroko), ziewa i usypia:

    • Chrapie (na wdechu)

    • Chrapie (na wydechu)

      Budzi się. Będzie brał inhalacje:

    • Zaciska na przemian dziurki nosa (w tym czasie oddycha wolną dziurką)

    • Wdycha powietrze nosem - wydycha ustami.

      Krasnalek czuje się już lepiej - sprawdza czy gardło go jeszcze boli

      Trzyma ręką gardło i wymawia sylaby (przy szeroko otwartych ustach):

      ga go ge gu gy

      ka ko ke ku ky

      oko eke uku aku

      ago ego ugu ogo

      ga go ge gu gy

      Zdrowy krasnoludek ma apetyt, zamyka usta i żuje coś smacznego (naśladowanie żucia).Po posiłku krasnal dostał czkawki:

      Ap-ap, op-op, up-up, ep-ep, yp-yp, ip-ip.

      Kiedy czkawka minęła postanowił pobawić się kolorowymi skrawkami papieru, które zdmuchiwał z blatu stołu. Papierki frunęły daleko, bo krasnal dmuchając na nie mówił: pa, po, pe, pi, pu, py (moment zwarcia przy p przedłużyć). Kiedy buzia mu się zmęczyła postanowił dmuchać na papierki przez nos.